Een duurzaam gebouw is zelfvoorzienend. De energie die gebruikt wordt om te functioneren wordt door het gebouw zelf opgewekt. Hier en daar geholpen door de natuurlijke omgeving. De zon, wind, regen en bodem kunnen allemaal hun steentje bijdragen aan een duurzaam dus zelfvoorzienend gebouw. Met zonnecellen en windmolens wordt elektriciteit opgewekt en met regenwater kunnen we het toilet doorspoelen. Warmte uit de bodem zorgt voor een aangename binnentemperatuur dankzij de hulp van een warmtepomp. Daarnaast zorgen bouwkundige ingrepen ervoor dat de energie in het gebouw niet worden verspild, zoals dikke isolatie en energiezuinige installaties.

Dat klinkt heel logisch, maar waarom bouwen we dan niet allemaal op deze manier? Zelfvoorzienend klinkt goedkoop, omdat je enkel gebruik maakt van de omgeving. Echter, de technologie om die omgeving te kunnen gebruiken is nog erg kostbaar. Op den duur nemen de gebruikskosten af, omdat  energie zelf opgewekt wordt, maar helaas wordt er nog voornamelijk naar investering en te weinig naar exploitatie gekeken. Daarnaast zijn de technologieën nog in ontwikkeling en dat maakt het lastig met garanties.

Te verwachten is dat met stijgende brandstofprijzen en dreigende klimaatveranderingen ook de vraag naar zelfvoorzienende woningen toe zal nemen. Regelgeving speelt daar nu al een belangrijke rol in. De energieprestatiecoëfficiënt (EPC) is een verhouding waarmee de energetische prestatie van een gebouw wordt uitgedrukt. Hoe lager de EPC, hoe minder energie verloren gaat en er dus minder CO₂ uitgestoten wordt. Deze norm wordt alsmaar verlaagd zodat ontwerpers en bouwers gedwongen worden steeds bewuster te bouwen. Echter, een laag energieverbruik staat niet gelijk aan een comfortabel binnenklimaat en zegt niets over het gedrag van de bewoners zelf. En dat is toch ook waar een duurzaam gebouw om draait.

Dankzij de steeds lagere EPC is passief bouwen in opkomst. Een bouwmethode waarbij een woning luchtdicht gebouwd wordt zodat er geen warmteoverdracht tussen binnen en buiten kan plaatsvinden. Daarnaast zorgt de massa van de woning ervoor dat de warmte, die binnen nodig is, langer binnen blijft dankzij het accumulerende vermogen van de gebruikte materialen. Dat klinkt als een plan, maar hoe zit het met het binnenklimaat? Dat is toch meer dan alleen een aangename temperatuur? Jazeker! Hoe zit het bijvoorbeeld met ventilatie? Dat wordt in een traditionele woning opgelost met roosters in kozijnen, of gewoon door te spuien met te openen ramen. Volgens het passief bouwen is dit een energieverspillende traditie, die absoluut niet meer mag worden toegepast. Het binnenklimaat wordt door technologie geregeld. Met mechanische ventilatie wel te verstaan. Waar het zo gemakkelijk lijkt om een muffe lucht te laten verdwijnen door even het raam wagenwijd open te zetten, is dit bij passief bouwen uit den boze. Mechanische ventilatie regelt het wel even. Overgeleverd aan technologie blijven we passief wachten tot de technologie door heeft dat het harder moet werken om uiteindelijk de muffe lucht te verversen. Eventueel geholpen met een druk op de knop van het bedieningspaneel.

En dat terwijl het binnenklimaat toch echt een subjectief gebeuren is. De ideale temperatuur is per persoon anders en onder meer afhankelijk van het activiteitenniveau van de bewoner en natuurlijk van de kleding die hij draagt. En dan heb ik het nog niet eens over de persoonlijke voorkeur om zelf een raam open te kunnen doen. Bewezen is dat mensen zich prettiger voelen in een omgeving waar zij zelf invloed op hebben.

Hoe dan?
Door in eerste instantie logisch na te denken. Zelfs door stil op de bank te zitten zonder gebruik te maken van energieverslindende apparaten stoten wij CO₂ uit. Dat is nou eenmaal een natuurlijk proces dat niet te stoppen is. Er zal dus altijd geventileerd moeten worden om deze schadelijke stof af te voeren. Maar beperk waar dat wel mogelijk is de uitstoot van schadelijke stoffen. Werk bij voorkeur met natuurlijke materialen, of zelfs met materialen die een luchtzuiverende werking hebben. Mechanisch ventileren is niet per se slecht, aangezien het vervuilde lucht energiezuinig kan afvoeren. Belangrijk is wel dat de bewoners zelf de controle houden, en zij niet afhankelijk worden van de installaties in hun woning. Dit betekent dat het mogelijk moet blijven om ramen te openen, en de temperatuur bij te stellen is.

Als het eenmaal zover is dat naar de lange termijn gekeken wordt en iedereen gemakkelijk en goedkoop in een zelfvoorzienende woning kan wonen, is de noodzaak verdwenen om nog energiezuinig te bouwen en zal de nadruk des te meer op comfort en individualiteit liggen. De zon blijft namelijk wel schijnen, de wind waaien en er zal in Nederland (gelukkig) altijd regen zijn.